HASTA BİNA SENDROMUNDAN ÇALIŞAN REFAHINA: OFİS TASARIMINDA NÖROBİLİM TEMELLİ YAKLAŞIMLAR
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19106492Anahtar Kelimeler:
Hasta bina sendromu, çalışan refahı, nöromimari, nörobilim, ofis tasarımı, biyofilik tasarımÖzet
Bu çalışma, ofis ortamlarının çalışan sağlığı ve performansı üzerindeki etkilerini “hasta bina sendromu” çerçevesinden hareketle ele almakta ve işyeri refahını artırmak için nörobilim temelli bir iyileştirme yaklaşımı önermektedir. Nöromimari perspektifinde ofis; yalnızca estetik veya mekânsal kapasite üzerinden değil, çevresel uyaranların beyin ve beden üzerindeki etkileri üzerinden değerlendirilmektedir. Çalışmada özellikle aydınlatma ve sirkadiyen ritim, gürültü ve akustik konfor, mekân düzeni ve mahremiyet, sosyal etkileşim alanlarının kurgulanması, renk ve görsel estetik, biyofilik tasarım, ergonomi ve hareket imkânları ile hava kalitesi ve termal konfor gibi unsurların çalışanların stres düzeyi, dikkat kapasitesi, bilişsel yük, yaratıcılık ve genel iyi oluş halleriyle ilişkisi tartışılmaktadır. Ayrıca EEG gibi nörobilimsel ölçüm yöntemlerinin, sezgisel tasarım kararlarını veriye dayalı biçimde destekleyerek işyeri düzenlemelerinin daha ölçülebilir ve karşılaştırılabilir hale gelmesine katkı sunduğu vurgulanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, nörobilim rehberliğinde tasarlanan ofislerin çalışan refahını güçlendirebileceğini, devamsızlık ve verim kaybı risklerini azaltabileceğini ve kurum kültürüne uzun vadeli bir dayanıklılık kazandırabileceğini savunmaktadır.
Referanslar
Albright, T.D. (2015). Perceiving: The process of linking sensations to environmental causes and making them enduring and coherent through meaning, utility, and value. Daedalus, 144(1), 22-41. https://doi.org/10.1162/DAED_a_00315
Arkitera (2019). TEV Ofis Binası. https://www.arkitera.com/proje/tev-ofis-binasi/
ARKİV (2019). Kolektif House Maslak ve Vodafone IT Ofisleri. https://www.arkiv.com.tr/proje/kolektif-house-maslak-ve-vodafone-it-ofisleri/10467
Arnsten, A.F.T., & Goldman-Rakic, P.S. (1998). Noise stress impairs prefrontal cortical cognitive function in monkeys: Evidence for a hyperdopaminergic mechanism. Archives of General Psychiatry, 55(4), 362-368. https://doi.org/10.1001/archpsyc.55.4.362
Balıkel, A. E. (2026). Örgütsel Sürdürülebilirliğin çalışan katılımı ve iş tatmini üzerindeki etkisi: Kurumsal iletişimin aracı rolü. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(1), 304-330. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1822671
Boubekri, M., Cheung, I.N., Reid, K.J., Wang, C.H., & Zee, P.C. (2014). Impact of windows and daylight exposure on overall health and sleep quality of office workers: A case-control pilot study. Journal of Clinical Sleep Medicine, 10(6), 603-611. PMC. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4031400/
Bringslimark, T., Hartig, T., & Patil, G.G. (2007). Psychological benefits of indoor plants in workplaces: Putting experimental results into context. HortScience, 42(3), 581-587. 10.21273/HORTSCI.42.3.581
Calvo, M., & Sclater, M. (2021). Creating spaces for collaboration in community co-design. International Journal of Art & Design Education, 40(4), 780-798. https://doi.org/10.1111/jade.12349
Dazkir, S.S., & Read, M.A. (2012). Furniture forms and their influence on our emotional responses toward interior environments. Environment and Behavior, 44(5), 722-732. https://doi.org/10.1177/0013916511402063
Ekinci, B. (2025). Awe in built environments: how architectural style and viewing perspective influence visual recognition memory (MS (Master of Science)). Bilkent University.
Elliot, A.J., & Maier, M.A. (2014). Color psychology: Effects of perceiving color on psychological functioning in humans. Annual Review of Psychology, 65, 95-120. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115035
Erickson, K.I., Voss, M.W., Prakash, R.S., Basak, C., Szabo, A., Chaddock, L., Kim, J.S., Heo, S., Alves, H., White, S.M., Wojcicki, T.R., Mailey, E., Vieira, V.J., Martin, S.A., Pence, B.D., Woods, J.A., McAuley, E., & Kramer, A.F. (2011). Exercise training increases size of hippocampus and improves memory. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(7), 3017-3022. https://doi.org/10.1073/pnas.1015950108
Felton, A. (2024). Limbic system: What to know. https://www.webmd.com/brain/limbic-system-what-to-know
Harvard Health Publishing. (2023). Blue light has a dark side. https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/blue-light-has-a-dark-side
Harvard T.H. Chan School of Public Health. (2021). Office air quality may affect employees’ cognition, productivity. https://hsph.harvard.edu/news/office-air-quality-may-affect-employees-cognition-productivity/
Kabincell (2025). Ofislerde sessizliğin yeni adı: Akustik telefon kabinleri ile verimliliği artırın. https://kabincell.com.tr/ofislerde-sessizligin-yeni-adi-akustik-telefon-kabinleri-ile-verimliligi-artirin/?srsltid=AfmBOop1Zk35UdyKCqwJiknVfb-91Vqg3ae8ac1CJroLAu3tQN0K0Mb
Khaleghimoghaddam, N., Alkan Bala, H., Özmen, G., & Öztürk, Ş. (2022). Neuroscience and architecture: What does the brain tell to an emotional experience of architecture via a functional MR study? Frontiers of Architectural Research, 11(6), 877-890. https://doi.org/10.1016/j.foar.2022.02.007
Khan, D., Jade, D., & Shaikh, G. (2025). Neuroarchitecture in incubation centers: Designing spaces that think. International Journal of Scientific Research & Engineering Trends, 11(4), 1-4.
Kulak, S., Demir, D., & Bayazıt, N.T. (2017). Açık planlı ofislerde çalışma ortamındaki gürültünün çalışanlar üzerindeki etkisi. In 12. Ulusal Akustik Kongresi Bildiriler Kitabı (ss. 95-106). İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü.
Lieberman, M.D. (2013). Social: Why our brains are wired to connect. New York: Crown Publishers.
Lohr, V.I., Pearson-Mims, C.H., & Goodwin, G.K. (1996). Interior plants may improve worker productivity and reduce stress in a windowless environment. Journal of Environmental Horticulture, 14(2), 97-100. https://doi.org/10.24266/0738-2898-14.2.97
Marka Aydınlatma (2025). Sıcak ve soğuk ışık arasındaki fark nedir? https://markaaydinlatma.com/blog/sicak-ve-soguk-isik-arasindaki-fark-nedir?srsltid=AfmBOop1Zk35UdyKCqwJiknVfb-91Vqg3ae8ac1CJroLAu3TqHN0K0Mb
McCloughan, C.L.B., Aspinall, P.A., & Webb, R.S. (1999). The impact of lighting on mood. Lighting Research & Technology, 31(3), 81-88. https://doi.org/10.1177/096032719903100301
Medium Türkiye (2020). Nöro-mimari: Mimari ve sinirbilimin buluştuğu nokta. https://medium.com/t%C3%BCrkiye/n%C3%B6ro-mimari-mimari-ve-sinirbilimin-bulu%C5%9Ftu%C4%9Fu-nokta-d3fa528a7289
NeuroLaunch (2024). Fishbowl effect in psychology: Exploring social behavior under observation. https://www.neurolaunch.com/fishbowl-effect-psychology/
Tanino-Springsteen, M., Hicks, K., Tinghitella, R., Welsh, G.T., Klingler, A.N., Vyas, D.K., Sellers, E.J., Giaritelli, S., Chapman, O.R., Bell, T.J., Smith, M.O., Rodriguez-Lewingdon, A.S., Moralez, M.E., Gifford, A., Dyjak, D., Dyjak, D., Feigin, A., Sullivan, M.R., Thompson, K., & Murphy, S.M. (2025). Artificial light at night inhibits mating and may reduce survival in a nocturnal moth. BMC Environmental Science, 2, Article 17. https://doi.org/10.1186/s44329-025-00030-w
Ulrich, R.S. (1984). View through a window may influence recovery from surgery. Science, 224(4647), 420-421. https://doi.org/10.1126/science.6143402
Vogel, S., & Schwabe, L. (2016). Learning and memory under stress: Implications for the classroom. npj Science of Learning, 1, Article 16011. https://doi.org/10.1038/npjscilearn.2016.11
Weinert, D., & Gubin, D. (2022). The impact of physical activity on the circadian system: Benefits for health, performance, and wellbeing. Applied Sciences, 12(18), 9220. https://doi.org/10.3390/app12189220
Williams, N.S. (2022). Brain study: How different office environments impact employee wellbeing. https://www.emotiv.com/blogs/news/brain-study-how-different-office-environments-impact-employee-wellbeinghttps://www.emotiv.com/blogs/news/brain-study-how-different-office-environments-impact-employee-wellbeing?srsltid=AfmBOop_kwBOulkje3ae0w6QTuhjYu3ips_8lpMCvkOJLM4s3iidyyOw
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Sustainability
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
